लघु वृत्तपत्रांचे ‘संकटमोचक’: ज्येष्ठ पत्रकार श्री. रविंद्र बेडकिहाळ यांना वाढदिवसाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!

२२ एप्रिल रोजी फलटण (जि. सातारा) येथील या जेष्ठ आणि जेष्ठ पत्रकार श्री. रविंद्र बेडकिहाळ यांचा वाढदिवस. त्यानिमित्ताने त्यांच्या देदीप्यमान आणि संघर्षमय कारकिर्दीला दिलेला हा एक छोटासा उजाळा!

हिंदी चित्रपटसृष्टीतील महानायक अमिताभ बच्चन यांचा एक अतिशय गाजलेला संवाद आहे, “हम जहाँ खड़े होते हैं, लाईन वहीं से शुरु होती है!” अगदी याच थाटात, पण कसलाही गाजावाजा न करता अत्यंत नम्रपणे आणि निस्वार्थी भावनेने गेली ५० हून अधिक वर्षे पत्रकारितेच्या क्षेत्रात जेष्ठ पत्रकार श्री. रविंद्र बेडकिहाळ सर भक्कमपणे उभे आहेत. त्यांच्या मागे उभी असलेली ही ‘लाईन’ म्हणजे महाराष्ट्रातील शेकडो लघु आणि मध्यम वृत्तपत्रांचे संपादक व पत्रकार आहेत, ज्यांच्यासाठी सर खऱ्या अर्थाने एक आधारवड बनले आहेत.

हिऱ्याची चमक आणि राज्यभर दबदबा

बॉलिवूडमध्ये एक अत्यंत लोकप्रिय संवाद आहे, “हीरा कहीं भी रहे, उसकी चमक कम नहीं होती!” श्री. बेडकिहाळ सरांच्या बाबतीत हे तंतोतंत खरे ठरते. फलटणसारख्या निमशहरी भागात राहून आणि तिथूनच आपली पत्रकारिता करूनही सरांनी केवळ स्वतःचेच नव्हे, तर ‘फलटण’चे नाव संपूर्ण महाराष्ट्रभर गाजवले आहे. केवळ मोठ्या शहरात राहूनच मोठी कामे करता येतात, हा गैरसमज त्यांनी आपल्या कार्यातून खोडून काढला. आज महाराष्ट्रातील असा कोणताही जिल्हा नसेल, जिथे रविंद्र बेडकिहाळ सरांना ओळखणारे आणि मानणारे पत्रकार नाहीत. ही राज्यव्यापी ओळख त्यांनी आपल्या निरलस कामातून कमावली आहे.

परंपरा, प्रतिष्ठा आणि अनुशासन

‘मोहब्बतें’ चित्रपटातील नारायण शंकर म्हणतात तशी “परंपरा, प्रतिष्ठा आणि अनुशासन” ही श्री. बेडकिहाळ सरांच्या ५० वर्षांच्या पत्रकारितेची त्रिसूत्री राहिली आहे. पत्रकारितेत काम करताना स्वतःचे संरक्षण, आपद्प्रसंगी आर्थिक मदत, पेन्शन, अधिस्वीकृती, पत्रकार भवन अशा अनेक समस्यांचा डोंगर पत्रकारांसमोर असतो. अशा वेळी, आपापसातील मतभेद विसरून एकत्र आल्याशिवाय हे प्रश्न सुटणार नाहीत, हा कानमंत्र सरांनी सर्वांना दिला. सन १९८१ साली स्थापन झालेल्या ‘महाराष्ट्र राज्य वृत्तपत्र संपादक सहकारी संघ’ या संस्थेचे अध्यक्ष म्हणून ते आज तब्बल ४३ वर्षांचा इतिहास असणाऱ्या या संस्थेचा गाडा अतिशय सक्षमपणे हाकत आहेत. कोणतेही संकट आले की, छोट्या वृत्तपत्रांच्या संपादकांसाठी ते ‘संकट मोचक’ म्हणून सर्वप्रथम धावून जातात.

शिद्दत आणि संघर्ष

शाहरुख खानचा एक प्रसिद्ध डायलॉग आहे, “कहते है अगर किसी चीज को दिल से चाहो, तो पूरी कायनात उसे तुमसे मिलाने की कोशिश में लग जाती है.” सरांनी छोट्या आणि मध्यम वृत्तपत्रांच्या हक्कांसाठी असाच प्रामाणिक ध्यास घेतला आणि त्यांना न्याय मिळवून दिला.

त्यांच्या या यशस्वी संघर्षातील काही ठळक टप्पे:

वैद्यकीय सुरक्षा: शासकीय अधिस्वीकृतीधारक पत्रकार व त्यांच्या कुटुंबीयांना शासनाच्या महात्मा फुले आरोग्य योजनेच्या माध्यमातून वैद्यकीय सुविधा मिळवून दिल्या.
जाहिरात धोरण व अटी: जाहिरातदरामध्ये वाढ करण्यासाठी मंत्रालयीन स्तरावर सातत्याने पाठपुरावा केला. तसेच वृत्तपत्रांचा आकार, खपाची संख्या, पृष्ठ संख्या यांसारख्या पडताळणीतील जाचक अटी रद्द होण्यासाठी त्यांनी शासनाशी यशस्वी लढा दिला.
समान न्याय: मोठ्या वृत्तपत्रांच्या तुलनेत लघु वृत्तपत्रांना जाहिरात वितरणात मिळणाऱ्या दुजाभावाविरुद्ध आवाज उठवून त्यांना दर्शनी जाहिरातींच्या संख्येत वाढवून मिळवून देत आर्थिक स्थैर्य दिले.

वारसा आणि कृतज्ञता

“महानता वो नहीं जो आप अपने लिए करते हैं, महानता वो है जो आप दूसरों के लिए पीछे छोड़ जाते हैं।” हा विचार सरांनी प्रत्यक्ष कृतीत उतरवला. मराठी पत्रकारितेचा पाया ज्यांनी रचला, त्या आद्य पत्रकार आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर यांच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी सरांनी पुढाकार घेतला. जांभेकर यांच्या मूळ गावी त्यांचे एक अतिशय दिमाखदार आणि भव्य स्मारक उभे करण्यात सरांचे योगदान अत्यंत मोलाचे आहे. आपल्या पूर्वसूरींचा असा सन्मान करून त्यांनी खऱ्या अर्थाने पत्रकारितेचा वसा आणि वारसा जपला आहे.

जिंदगी बडी होनी चाहिये…

‘आनंद’ चित्रपटातील “बाबूमोशाय, जिंदगी बडी होनी चाहिए, लंबी नहीं…” हा संवाद सरांच्या कारकिर्दीला अतिशय साजेसा आहे. सरांनी स्वतःची कारकीर्द केवळ ‘लांब’ केली नाही, तर ती आपल्या विधायक कार्यातून ‘मोठी’ केली.

ज्येष्ठ निवृत्त संपादक व पत्रकारांना शासनाकडून मिळणारा ‘आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान निधी’ सुरू करण्यामागे सरांचा सिंहाचा वाटा होता. केवळ योजना सुरू करून ते थांबले नाहीत, तर दरमहा मिळणारी ११ हजार रुपयांची ही मदत वाढवून ती २० हजार रुपयांपर्यंत (९ हजारांची वाढ) नेण्यामागे सरांचे अथक प्रयत्न कारणीभूत आहेत.

पिक्चर अभी बाकी है मेरे दोस्त!

आजही वयाच्या या टप्प्यावर श्री. रविंद्र बेडकिहाळ सर ज्या ऊर्जेने आणि तळमळीने राज्यातील तमाम वृत्तपत्र संपादक व मालकांचे नेतृत्त्व करत आहेत, ते पाहिल्यावर तरुण पत्रकारांनाही प्रेरणा मिळते. त्यांच्या या अथांग कार्याला पाहून एकाच वाक्याची आठवण येते, “पिक्चर अभी बाकी है मेरे दोस्त!”

पत्रकारितेतील या खऱ्याखुऱ्या ‘हिरो’ला, श्री. रविंद्र बेडकिहाळ सरांना वाढदिवसानिमित्त निरोगी, दीर्घ आणि सुखमय आयुष्याच्या अनंत शुभेच्छा! त्यांचे हे दीपस्तंभासारखे मार्गदर्शन महाराष्ट्रातील पत्रकारितेला असेच अविरत मिळत राहो, हीच सदिच्छा.