सह्याद्रीच्या शिरपेचात मानाचा तुरा! चांदोली अभयारण्यात दुर्मिळ ‘राखाडी डोक्याच्या मत्स्य गरुडा’चे दर्शन

 पश्चिम घाटातील चांदोली अभयारण्यात अत्यंत दुर्मिळ मानल्या जाणाऱ्या ‘राखाडी डोक्याच्या मत्स्य गरुडा’चे (Grey-headed Fish Eagle) दर्शन झाले आहे. पक्षी अभ्यासक आकाश जठार यांनी याची नोंद घेतली असून सह्याद्रीची जैवविविधता पुन्हा एकदा अधोरेखित झाली आहे.

स्थैर्य, सातारा, दि. २६ : पश्चिम घाटातील जैवविविधतेचा अनमोल ठेवा असलेल्या अभयारण्यात अत्यंत दुर्मिळ मानल्या जाणाऱ्या ‘राखाडी डोक्याच्या मत्स्य गरुडा’चे (Grey-headed Fish Eagle) दर्शन झाले आहे. वन्यजीव विभागाने या महत्त्वपूर्ण घटनेची नोंद घेतली असून, पक्षी अभ्यासक आणि निसर्गप्रेमींसाठी ही एक मोठी पर्वणी ठरली आहे. यामुळे पक्षी निरीक्षणाची व्याप्ती वाढवणे अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे.

सह्याद्रीच्या पट्ट्यात प्रथमच महत्त्वपूर्ण नोंद

सह्याद्रीच्या रांगा, विशेषतः कोयना आणि चांदोली अभयारण्ये ही शेकडो देशी-विदेशी पक्ष्यांचे हक्काचे आश्रयस्थान बनली आहेत. कऱ्हाड येथील पक्षी व निसर्ग अभ्यासक आकाश जठार हे चांदोली परिसरात पक्षी निरीक्षणासाठी गेले असता, त्यांना या दुर्मिळ गरुडाचे दर्शन झाले. यापूर्वी महाराष्ट्रात ताडोबा अंधारी व्याघ्र प्रकल्प आणि उत्तराखंडमधील ‘जिम कॉर्बेट नॅशनल पार्क’ येथे या पक्ष्याचे अस्तित्व दिसून आले आहे. मात्र, सह्याद्रीच्या पट्ट्यात याची नोंद होणे ही अत्यंत दुर्मिळ आणि ऐतिहासिक घटना मानली जाते.

अस्तित्व धोक्यात असलेला ‘शिकारी’ पक्षी

सध्या या राखाडी डोक्याच्या मत्स्य गरुडाची संख्या अधिवास नष्ट होणे आणि वाढत्या प्रदूषणामुळे झपाट्याने घटली आहे. हा पक्षी नामशेष होण्याच्या मार्गावर असल्याचे मानले जाते. या पक्ष्याची काही प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

• अधिवास: हा पक्षी प्रामुख्याने सखल भागातील जंगले आणि पाणथळ परिसरात वास्तव्य करणे पसंत करतो.

  

• शिकारीची पद्धत: संथ नद्या, तलाव आणि जलाशयांच्या काठी झाडाच्या फांद्यांवर तासन्‌तास बसून तो आपली शिकार शोधतो.

  

• मुख्य खाद्य: मासे हे त्याचे मुख्य खाद्य असून, तो अत्यंत चपळाईने पाण्यात झेप घेऊन आपली शिकार पकडतो.

समृद्ध परिसंस्थेचे आणि संवर्धनाचे आशादायी चित्र

नुकतेच सह्याद्रीच्या कुशीत अत्यंत दुर्मिळ ‘काळ्या बिबट्याचे’ (Black Panther) दर्शन झाले होते. त्याच्या पाठोपाठ लगेचच या ‘राखाडी डोक्याच्या मत्स्य गरुडा’चे दर्शन होणे, हे या डोंगररांगांमधील परिसंस्था किती समृद्ध आहे याचे उत्तम प्रतीक आहे. हे दर्शन केवळ निसर्गप्रेमींसाठीच नव्हे, तर वन्यजीव संवर्धनाच्या दृष्टीनेही अत्यंत आशादायी चित्र निर्माण करणारे आहे.

“चांदोली अभयारण्यात या गरुडाचे दर्शन होणे, हे येथील परिसंस्था आणि जैवविविधता उत्तमरीतीने जपली जात असल्याचे प्रतीक आहे. सह्याद्रीत या गरुडाचे दर्शन होणे अत्यंत आनंददायी असून, यामुळे वन्यजीव संरक्षणाचे महत्त्व पुन्हा एकदा अधोरेखित होते.”

– आकाश जठार (पक्षी व निसर्ग अभ्यासक, कऱ्हाड)