श्रावणात श्री उत्तरेश्वराच्या दर्शनासाठी भाविकांची गर्दी; विडणीकरांचे श्रद्धास्थान
विडणीतील प्राचीन श्री उत्तरेश्वर मंदिरात श्रावण महिन्यानिमित्त भाविकांची गर्दी होत आहे. हेमाडपंथी बांधकाम, प्राचीन शिवलिंग आणि भव्य नंदी हे मंदिराचे वैशिष्ट्य आहे.
स्थैर्य, विडणी, दि. 26 ऑगस्ट : संत ज्ञानेश्वर महाराज पालखी सोहळ्याच्या मार्गावरील विडणी गावातील श्री उत्तरेश्वर मंदिर हे ग्रामस्थांचे आराध्य दैवत आणि जागृत देवस्थान म्हणून परिचित आहे. श्रावण महिन्यानिमित्त विडणी परिसरासह फलटण शहरातील शिवभक्त दर्शनासाठी मंदिरात येत असून, मंदिर परिसरात धार्मिक वातावरण निर्माण झाले आहे.
प्राचीन मंदिराबाबत सांगितली जाते आख्यायिका
श्री उत्तरेश्वर मंदिर पांडवकालीन असल्याचे सांगितले जाते. मंदिराचे बांधकाम हेमाडपंथी शैलीतील असून, या देवस्थानाबाबत ग्रामस्थांमध्ये जुनी आख्यायिकाही प्रचलित आहे.
एका साध्वीने उत्तरेस तपश्चर्या करून भगवान शंकराला प्रसन्न केले. तिच्या उपासनेसाठी भगवान शंकराने शिवलिंग आणि नंदी दिला. मात्र, हे शिवलिंग आणि नंदी ज्या ठिकाणी जमिनीवर ठेवले जातील, त्याच ठिकाणी आपण स्थानापन्न होऊ, अशी अट घातल्याचे सांगितले जाते.
साध्वी उत्तरेकडून दक्षिणेकडे येत असताना विडणी येथे तिने शिवलिंग आणि नंदी जमिनीवर ठेवले. त्यानंतर ते याच ठिकाणी राहिले आणि ग्रामस्थांनी विधिवत पूजा करून शिवलिंगाची प्रतिष्ठापना केली. उत्तरेकडून शिवलिंग आल्यामुळे देवस्थानाला ‘उत्तरेश्वर’ नाव मिळाल्याची आख्यायिका ग्रामस्थांकडून सांगितली जाते.
हेमाडपंथी कोरीव काम ठरते आकर्षण
मंदिराचा गाभारा अखंड शिळेत उभारल्याचे सांगितले जाते. गाभारा आणि शिळेवरील हेमाडपंथी शैलीतील सुबक कोरीव नक्षीकाम भाविकांचे लक्ष वेधून घेते. मंदिरासमोर अखंड पाषाणात कोरलेली भव्य नंदीची मूर्ती आहे. या मूर्तीचाही जीर्णोद्धार करण्यात आला आहे.
मंदिर आणि नंदीच्या प्राचीनतेबाबतही स्थानिकांमध्ये विविध कथा सांगितल्या जातात. मंदिरासमोरील नंदीची झालेली मोडतोड आणि परिसरातील भग्न अवशेषांचा संबंध अफजलखानाच्या मोहिमेशी जोडणारी एक स्थानिक मान्यता आहे. या कथांना ऐतिहासिक पुराव्याऐवजी स्थानिक परंपरेतून सांगितल्या जाणाऱ्या मान्यता म्हणून पाहिले जाते.
शिखर शिंगणापूरच्या कावडींची परंपरा
चैत्र महिन्यातील शिखर शिंगणापूर यात्रेसाठी निघणाऱ्या विडणीकरांच्या मानाच्या कावडी प्रथम श्री उत्तरेश्वराला अभिषेक घालून पुढे मार्गस्थ होतात. ही परंपरा गावात जपली जात आहे.
श्री उत्तरेश्वर हे जागृत देवस्थान असल्याची भाविकांची श्रद्धा आहे. पूर्वी विविध शुभकार्यासाठी उत्तरेश्वराचा कौल घेतला जात असल्याचेही ग्रामस्थ सांगतात. मंदिरावरील श्रद्धेतून ग्रामस्थ आणि भाविकांनी लोकवर्गणीतून मंदिराचा जीर्णोद्धार केला आहे. गाभाऱ्यासह भव्य सभामंडपाचेही काम करण्यात आले आहे.
महाशिवरात्रीला विविध धार्मिक कार्यक्रम
श्री उत्तरेश्वर मंदिरात दरवर्षी महाशिवरात्री विविध धार्मिक कार्यक्रमांनी साजरी केली जाते. शिवलीलामृत ग्रंथ पारायण, भजन, कीर्तन, बेलफूल, होम, अभिषेक आणि महाप्रसादाचे आयोजन केले जाते.
महाशिवरात्रीच्या कार्यक्रमात विडणीतील ग्रामस्थ, विविध मंडळे आणि संघटनांसह सर्व समाजघटक सहभागी होतात. श्रावण महिन्यातही दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांमुळे श्री उत्तरेश्वर मंदिर परिसर भक्तिमय होत आहे.
