कृषी विभागाची ‘एल निनो’ जनजागृती शिवार फेरी; कमी पावसाच्या शक्यतेमुळे शेतकऱ्यांनी पीक नियोजन करण्याचे आवाहन

सासकल (ता. फलटण) येथे कृषी विभागामार्फत एल निनोच्या पार्श्वभूमीवर संभाव्य पाणीटंचाई आणि शेती नियोजनाबाबत जनजागृती करण्यासाठी ‘शेतकरी शिवार फेरी’ काढण्यात आली. यावेळी सहाय्यक कृषी अधिकारी सचिन जाधव यांनी शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन केले.

स्थैर्य, सासकल, दि. १८ एप्रिल : ‘एल निनो’मुळे (El Nino) आगामी काळात मान्सूनचा पाऊस कमी होण्याची किंवा पावसाच्या अनिश्चिततेची शक्यता वर्तवली जात आहे. याचा थेट परिणाम शेतीवर आणि विशेषतः खरीप हंगामावर होऊ शकतो. या संभाव्य संकटाचा सामना करण्यासाठी आणि शेतकऱ्यांमध्ये जनजागृती करण्यासाठी कृषी विभागामार्फत सासकल (ता. फलटण) येथे ‘शेतकरी शिवार फेरी’चे आयोजन करण्यात आले होते.

या शिवार फेरीचे आयोजन सातारा जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी भाग्यश्री फरांदे, फलटणचे उपविभागीय कृषी अधिकारी खलिद मोमीन, तालुका कृषी अधिकारी दत्तात्रय गायकवाड, विडणीचे मंडळ कृषी अधिकारी शहाजी शिंदे आणि उप कृषी अधिकारी अजित सोनवलकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली करण्यात आले.

यावेळी सासकल व परिसरातील ज्येष्ठ प्रगतशील शेतकरी वामन दिनकर मुळीक, मनोहर दिनकर मुळीक, ज्ञानदेव रघुनाथ मुळीक, सिताराम दिनकर मुळीक यांच्यासह पंचक्रोशीतील शेतकरी आणि महिला मोठ्या संख्येने उपस्थित होत्या.

योग्य नियोजनाची आवश्यकता:

यावेळी सासकलचे सहाय्यक कृषी अधिकारी सचिन जाधव यांनी उपस्थित शेतकऱ्यांना सविस्तर मार्गदर्शन केले. ते म्हणाले की, एल निनोमुळे निर्माण होणाऱ्या कठीण परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी योग्य नियोजन करून आपल्या पिकांचे संरक्षण करणे अत्यंत आवश्यक आहे. हवामानातील बदलांमुळे शेतीतील जोखीम कमी करण्यासाठी आणि उत्पादन टिकवून ठेवण्यासाठी त्यांनी खालील महत्त्वपूर्ण उपाययोजना सुचवल्या:

१. पेरणीपूर्व आणि पीक नियोजन:

• कमी पाण्यावर येणारी पिके: भात किंवा ऊस यांसारख्या जास्त पाणी लागणाऱ्या पिकांऐवजी बाजरी, ज्वारी, मका, सूर्यफूल, सोयाबीन, तूर आणि मूग यांसारख्या कमी कालावधीत येणाऱ्या आणि दुष्काळ सहन करणाऱ्या पिकांची निवड करावी.

  

• पेरणीत बदल: मान्सूनचा अंदाज घेऊन पेरणीची तारीख थोडी पुढे ढकलल्यास पिकांचे नुकसान टाळता येऊ शकते.

• आंतरपीक पद्धती: आंतरपीक पद्धतीचा (उदा. सोयाबीन + तूर) वापर केल्यास जोखीम कमी होते आणि उत्पन्नात सातत्य राहते.

२. जल व्यवस्थापन (Water Management):

• सूक्ष्म सिंचन: पाण्याचा अत्यंत कार्यक्षम वापर करण्यासाठी ठिबक (Drip) किंवा तुषार (Sprinkler) सिंचनाचा वापर अनिवार्य करावा.

• मल्चिंग (Mulching): जमिनीतील ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी पिकांच्या दोन ओळींत मल्चिंग (प्लास्टिक पेपर किंवा पिकांचे अवशेष) करावे, यामुळे पाण्याचे बाष्पीभवन कमी होते.

• पाण्याचे पुनर्भरण: उपलब्ध असलेल्या पाण्याचे योग्य नियोजन करावे आणि शेततळ्यांमध्ये पाणी साठवण्याची व्यवस्था करावी.

३. जमीन आणि पीक आरोग्य:

• सेंद्रिय खतांचा वापर: जमिनीत शेणखत, कंपोस्ट खत किंवा हिरवळीच्या खतांचा वापर वाढवावा, ज्यामुळे जमिनीची ओलावा धरून ठेवण्याची क्षमता वाढते.

• पीक संरक्षण: एल निनोच्या काळात वाढणाऱ्या उष्णतेमुळे कीड आणि रोगांचा प्रादुर्भाव वाढू शकतो. त्यामुळे पिकांचे नियमित निरीक्षण करावे आणि कृषी तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानेच योग्य ती फवारणी करावी.

४. इतर महत्त्वाचे उपाय:

• पीक विमा: ‘प्रधानमंत्री पीक विमा योजना’ (PMFBY) अंतर्गत पिकांचा विमा नक्की उतरवावा, जेणेकरून दुष्काळी परिस्थितीत नुकसान झाल्यास आर्थिक मदत मिळू शकेल.

• हवामान अंदाज: भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) नियमित अंदाजांचे निरीक्षण करूनच शेतीची पुढची कामे करावीत.

या सर्व उपाययोजनांचा अवलंब केल्यास शेतकऱ्यांना एल निनोच्या संकटावर मात करण्यास मोठी मदत होईल, असा विश्वास सहाय्यक कृषी अधिकारी सचिन जाधव यांनी व्यक्त केला. या शिवार फेरीमुळे शेतकऱ्यांमध्ये मोठी जागरूकता निर्माण झाली आहे.