कृषी महाविद्यालय फलटणमध्ये कुक्कुटपालनाचे प्रत्यक्ष धडे; विद्यार्थ्यांना रोजगार-स्वयंरोजगारासाठी कौशल्य प्रशिक्षण

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणानुसार कृषी महाविद्यालय फलटणमध्ये द्वितीय वर्षातील विद्यार्थ्यांसाठी ‘कुक्कुट पालन व व्यवस्थापन’ उपक्रम राबविण्यात येत आहे. प्रत्यक्ष पक्षी संगोपनापासून व्यवसायाच्या अर्थशास्त्रापर्यंत विद्यार्थ्यांना प्रशिक्षण दिले जात आहे.

स्थैर्य, फलटण, दि. 28 ऑगस्ट : महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी संलग्न आणि फलटण एज्युकेशन सोसायटी संचलित कृषी महाविद्यालय, फलटण येथे शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ मध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणानुसार द्वितीय वर्षातील विद्यार्थ्यांसाठी अनुभवाधारित कृषी कौशल्य विकास अभ्यासक्रमांतर्गत ‘कुक्कुट पालन व व्यवस्थापन’ हा उपक्रम राबविण्यात येत आहे. या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना कुक्कुटपालनाचे शास्त्रीय ज्ञान आणि प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव देण्यावर भर देण्यात आला आहे.

प्रत्यक्ष संगोपनातून कुक्कुटपालनाचे धडे

पारंपरिक पीक उत्पादनाबरोबरच पशुपालन, दुग्धव्यवसाय, शेळीपालन आणि कुक्कुटपालन यांसारख्या कृषीपूरक व्यवसायांना महत्त्व प्राप्त झाले आहे. अल्प क्षेत्रात आणि तुलनेने कमी कालावधीत उत्पादन घेण्याची संधी तसेच बाजारपेठेतील मागणी लक्षात घेता कुक्कुटपालनातील रोजगार आणि स्वयंरोजगाराच्या संधींची माहिती विद्यार्थ्यांना या उपक्रमातून दिली जात आहे.

विद्यार्थ्यांना केवळ पाठ्यपुस्तकी माहिती न देता पक्ष्यांच्या प्रत्यक्ष संगोपन आणि व्यवस्थापनात सहभागी करून घेतले जात आहे. त्यामुळे कुक्कुटपालन व्यवसायातील दैनंदिन कामकाज आणि व्यवस्थापनातील बारकावे विद्यार्थ्यांना समजण्यास मदत होत आहे.

खाद्यापासून जैवसुरक्षेपर्यंत प्रशिक्षण

उपक्रमात विविध कुक्कुट जातींच्या संगोपनाच्या माध्यमातून कुक्कुटगृहाची रचना, आवश्यक तापमान व प्रकाश व्यवस्था, खाद्य आणि पाणी व्यवस्थापन, स्वच्छता, जैवसुरक्षा, रोगप्रतिबंधक उपाययोजना आणि लसीकरण याबाबत प्रशिक्षण दिले जात आहे.

पक्ष्यांच्या वाढीचे निरीक्षण, आरोग्याची लक्षणे ओळखणे, खाद्याचे योग्य प्रमाण निश्चित करणे, कुक्कुटगृहाची स्वच्छता राखणे आणि उत्पादनक्षमता तपासणे याबाबतही विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष अनुभव मिळत आहे.

‘करता करता शिकणे’ पद्धतीवर भर

अनुभवाधारित शिक्षणातून विद्यार्थ्यांचा प्रत्यक्ष सहभाग वाढविण्यावर महाविद्यालयाने भर दिला आहे. ‘शिकता शिकता करणे आणि करता करता शिकणे’ या पद्धतीतून विद्यार्थ्यांमध्ये निरीक्षण क्षमता, नोंदवही लेखन, समस्या ओळखणे, योग्य निर्णय घेणे आणि व्यवसाय व्यवस्थापनाची कौशल्ये विकसित करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

या अभ्यासक्रमाचे प्रकल्प अधिकारी म्हणून पशुसंवर्धन व दुग्धशास्त्र विभागाचे सहायक प्राध्यापक प्रा. एस. आर. शिंदे काम पाहत आहेत. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली विद्यार्थ्यांना कुक्कुटपालनातील शास्त्रीय व्यवस्थापन पद्धतींची माहिती दिली जात आहे.

नफा-तोट्याचे गणितही शिकणार

कुक्कुटपालन व्यवसायात पक्षी संगोपनाबरोबरच उत्पादन खर्च, खाद्य व्यवस्थापन, आरोग्य व्यवस्थापन, बाजारपेठ, विक्रीचे नियोजन आणि नफा-तोट्याचे गणित महत्त्वाचे असते. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना या व्यवसायाच्या तांत्रिक बाजूंसह आर्थिक नियोजनाचीही ओळख करून दिली जात आहे.

भविष्यात स्वतःचा लघु कुक्कुटपालन व्यवसाय सुरू करणे किंवा कृषी क्षेत्रातील उद्योजकतेकडे वळण्यासाठी आवश्यक असलेल्या मूलभूत बाबी विद्यार्थ्यांना या उपक्रमातून समजणार आहेत.

कृषी शिक्षणाला उद्योजकतेची जोड

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणात अनुभवाधारित शिक्षण आणि कौशल्य विकासाला महत्त्व देण्यात आले आहे. त्याच अनुषंगाने कृषी महाविद्यालयात राबविण्यात येणाऱ्या या उपक्रमातून शिक्षण, प्रत्यक्ष कौशल्य आणि उद्योजकता यांची सांगड घालण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.

कृषी महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. यु. डी. चव्हाण यांच्या मार्गदर्शनाखाली हा उपक्रम राबविण्यात येत आहे. कृषी विद्यार्थ्यांनी पारंपरिक अभ्यासक्रमाबरोबर कृषीपूरक व्यवसायांचे प्रत्यक्ष ज्ञान मिळवावे, व्यावसायिक दृष्टिकोन विकसित करावा आणि ग्रामीण भागातील उपलब्ध संसाधनांच्या माध्यमातून रोजगाराच्या संधी निर्माण कराव्यात, हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.

नोकरीसोबत स्वयंरोजगाराचा पर्याय

कृषी पदवीधरांनी केवळ नोकरीच्या संधींपुरते मर्यादित न राहता कृषीपूरक व्यवसाय, स्टार्टअप, प्रक्रिया उद्योग आणि ग्रामीण उद्योजकतेच्या माध्यमातून स्वयंरोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यावरही भर द्यावा, यासाठी विद्यार्थ्यांना तयार केले जात आहे.

कुक्कुटपालनाचे शास्त्रीय व्यवस्थापन प्रत्यक्ष शिकल्यामुळे विद्यार्थ्यांना भविष्यात स्वतंत्र व्यवसाय सुरू करण्यासाठी आवश्यक अनुभव मिळणार असून कृषी शिक्षणाला कौशल्य आणि स्वयंरोजगाराची जोड देण्याच्या दृष्टीने हा उपक्रम राबविण्यात येत आहे.

कृषी महाविद्यालय फलटणमध्ये NEP-2020 अंतर्गत विद्यार्थ्यांसाठी कुक्कुट पालन व व्यवस्थापनाचे अनुभवाधारित प्रशिक्षण; रोजगार व स्वयंरोजगार कौशल्यांवर भर.