खंडाळ्यातील ५० शेतकऱ्यांनी गिरवले फळबाग लागवडीचे धडे! श्रीमंत शिवाजीराजे उद्यानविद्या व कृषी महाविद्यालय, फलटण येथे अभ्यास दौरा संपन्न; ‘वनराई’ आणि ‘एशियन पेंट्स’चा पुढाकार

वनराई प्रकल्प (पुणे) आणि एशियन पेंट्स (खंडाळा) यांच्या वतीने खंडाळा तालुक्यातील ५० शेतकऱ्यांसाठी फलटण येथील कृषी महाविद्यालयात ‘फळबाग लागवड आणि मूल्यवर्धन’ या विषयावर विशेष प्रशिक्षण व अभ्यास दौऱ्याचे आयोजन करण्यात आले होते.

स्थैर्य, फलटण, दि. 26 फेब्रुवारी : बदलत्या हवामानात आणि बाजारपेठेच्या मागणीनुसार शेतकऱ्यांनी आधुनिक शेतीची कास धरणे काळाची गरज बनली आहे. याच उद्देशाने ‘वनराई प्रकल्प’ (पुणे) आणि ‘एशियन पेंट्स’ (खंडाळा) यांच्या संयुक्त विद्यमाने फलटण येथील श्रीमंत शिवाजीराजे उद्यानविद्या महाविद्यालय व कृषी महाविद्यालय येथे खंडाळा तालुक्यातील शेतकऱ्यांसाठी ‘फळबाग लागवड विषयक प्रशिक्षण व अभ्यास दौऱ्याचे’ यशस्वी आयोजन करण्यात आले. या नाविन्यपूर्ण उपक्रमात खंडाळा तालुक्यातील हरिपूर, अंबरवडी, अजनोज, पाडळी व बोरी या गावांमधील एकूण ५० प्रगतशील शेतकऱ्यांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदवला.

या अभ्यास दौऱ्यात शेतकऱ्यांना फळबाग लागवडीपासून ते फळांच्या मूल्यवर्धनापर्यंतचे (Value Addition) अत्यंत सखोल आणि तांत्रिक ज्ञान प्रात्यक्षिकांसह देण्यात आले.

कृषी तज्ज्ञांकडून शेतकऱ्यांना मोलाचे मार्गदर्शन:

या एकदिवसीय प्रशिक्षण शिबिरामध्ये महाविद्यालयातील तज्ज्ञ प्राध्यापकांनी शेतकऱ्यांना विविध विषयांवर सविस्तर मार्गदर्शन केले:

फळबाग लागवड आणि व्यवस्थापन: फळबाग लागवड प्रशिक्षक प्रा. ए. डी. पाटील यांनी आंबा, पेरू आणि अंजीर लागवडीबाबत सविस्तर माहिती दिली. योग्य वाणाची निवड, रोपांची लागवड पद्धत, दोन झाडांमधील अंतर, खत व पाणी व्यवस्थापन, तसेच रोग आणि कीड नियंत्रण यावर त्यांनी प्रात्यक्षिकांसह मार्गदर्शन केले. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून फळबागेतून उत्पादनवाढ कशी साध्य करता येईल, यावर त्यांचा विशेष भर होता.
रोपवाटिका व्यवस्थापन: उद्यानविद्या विभागाच्या प्रा. एन. ए. जाधव यांनी फळबाग रोपवाटिका (Nursery) व्यवस्थापन आणि फळबाग रोपांची सुरुवातीच्या काळात कोणती काळजी घ्यावी, यावर मार्गदर्शन केले.
काढणी पश्चात तंत्रज्ञान (Post-Harvest Technology): प्रा. ए. ए. शिंदे यांनी फळांची योग्य परिपक्वतेवर काढणी, त्यांचे वर्गीकरण (Grading), पॅकिंग, साठवणूक आणि प्रक्रियेबाबत अत्यंत महत्त्वाची माहिती दिली. शेतकऱ्यांनी केवळ उत्पादनावर न थांबता प्रक्रियेतून मूल्यवर्धनाच्या संधी कशा शोधाव्यात, याबाबत त्यांनी शेतकऱ्यांना जागरूक केले.

कृषी पूरक प्रकल्पांना भेटी आणि प्रत्यक्ष अनुभव

केवळ वर्गातील मार्गदर्शनावर न थांबता, या अभ्यास दौऱ्यादरम्यान शेतकऱ्यांनी महाविद्यालयातील विविध कृषी पूरक उपक्रमांना व प्रयोगशाळांना प्रत्यक्ष भेटी दिल्या. यामध्ये प्रामुख्याने खालील प्रकल्पांचा समावेश होता:

फळबाग रोपवाटिका आणि प्रात्यक्षिक प्लॉट
श्रीराम बेकरी आणि दुग्ध पदार्थ प्रयोगशाळा
जैविक खते आणि गांडूळ खत प्रकल्प
माती परीक्षण प्रयोगशाळा
सेंद्रिय शेती विभाग आणि मशरूम उत्पादन तंत्रज्ञान

या सर्व ठिकाणी भेटी देऊन शेतकऱ्यांनी प्रत्यक्ष अनुभवातून आधुनिक शेतीचे तांत्रिक ज्ञान आत्मसात केले.

शेतकऱ्यांकडून समाधान व्यक्त

या उपक्रमामुळे फळबाग व्यवस्थापन आणि काढणी पश्चात तंत्रज्ञानाची अत्यंत उपयुक्त माहिती मिळाल्याची भावना शेतकऱ्यांनी व्यक्त केली. तसेच, भविष्यात या आधुनिक शेती पद्धतींचा प्रत्यक्ष शेतीत अवलंब करण्याचा विश्वास व्यक्त करत, या तंत्रज्ञान आधारित मार्गदर्शनाबद्दल ‘वनराई’, ‘एशियन पेंट्स’ आणि महाविद्यालयाचे आभार मानले.

सदरील प्रशिक्षण आणि अभ्यास दौऱ्याच्या यशस्वी आयोजनासाठी श्रीमंत शिवाजीराजे उद्यानविद्या महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. एस. डी. निंबाळकर व कृषी महाविद्यालय, फलटणचे प्राचार्य डॉ. यु. डी. चव्हाण यांची प्रमुख उपस्थिती आणि मार्गदर्शन लाभले.